Nieuwsarchief
12-01-2009 - Toespraak van H.K.H. Prinses Laurentien der Nederlanden bij de opening van het Louis Braillejaar 2009
Toespraak van H.K.H. Prinses Laurentien der Nederlanden bij de opening van het Louis Braillejaar in Utrecht, 10 januari 2009.
Mijnheer de loco-Commissaris, mijnheer de Burgemeester, dames en heren,
Zoals de heer Dijk al aangaf, herdenken wij de geboorte van Louis Braille, twee honderd jaar geleden. Andere landen besteden dit jaar ook aandacht aan zijn inspirerende leven en natuurlijk aan het door hem bedachte brailleschrift. Hij was nog maar 15 jaar oud toen hij deze methode uitdacht - geniaal door zijn eenvoud. Niet alleen het alfabet kan worden omgezet in braille, maar ook leestekens, getallen, wiskundige symbolen en muzieknoten. De opzet van het brailleschrift was destijds zó perfect, dat daar nooit meer verandering in is gekomen en nu in iedere taal wordt toegepast.
In ons land heeft het Louis Braillejaar 2009 een breed gedragen nationaal karakter. Als beschermvrouwe van de NLBB Vereniging van Leesgehandicapten verheugt het mij dat zoveel organisaties samenwerken om verschillende activiteiten te ontplooien die bijdragen aan een onbeperkt toegankelijke samenleving. Dit is dan ook het centrale thema van het Louis Braillejaar 2009 in Nederland. Het brailleschrift speelt hierin uiteraard een bijzondere rol, die volgens mij ook in een bredere context moet worden gezien.
Wij leven in een tijdperk waarin meedoen centraal staat. Het gaat om onze morele instelling, maatschappelijke verplichting en economische noodzaak dat alle mensen de kans krijgen om actief deel te nemen aan de maatschappij. Wat betekent 'meedoen' eigenlijk? Het lijkt een simpel woord, maar wij kunnen dit niet voor lief nemen - dit zie ik ook in mijn alfabetiseringswerk. Meedoen heeft verschillende lagen: durven, willen en kunnen. Het gevoel van eigenwaarde en eigen identiteit, maar ook onafhankelijkheid en zelfredzaamheid zijn voor alle lagen van meedoen essentieel. Iemand die om welke reden dan ook het gevoel heeft niet volwaardig te zijn of niet als gelijkwaardig wordt aangezien of behandeld, zal minder snel geneigd zijn om mee te doen.
Laten wij het niet vergeten: gelijkheid is één van de kernwaarden van onze samenleving en het is in ieders belang dat zoveel mogelijk mensen het gevoel hebben erbij te horen en hierdoor actief te helpen de samenleving vorm te geven. Niemand is gebaat bij uitsluiting om welke reden dan ook.
En om als mondige en goed ontwikkelde burger actief betrokken te zijn bij wat er in de samenleving gebeurt, deel te nemen aan het maatschappelijke verkeer en de sociale ontwikkelingen, is lezen een voorwaarde. Voor mensen met leesbeperkingen heeft dit nogal wat consequenties: zij krijgen pas toegang tot de geschreven taal als deze ook in aangepaste vorm toegankelijk is: in grootletterdruk, audio, digitaal en braille.
Braille staat voor onafhankelijkheid. Het ontwikkelt het gevoel voor het geschreven woord, geeft een tekstoverzicht, en staat los van inbreng van derden, zoals bij voorleeshulp en het beluisteren van ingesproken tekst. Hiermee bevordert het de gelijkwaardige maatschappelijke integratie en sociaal-culturele deelname van braillelezers - juist in relatie tot hun eigen identiteit, zelfontplooiing en taalkundige ontwikkeling. Dat maakt het brailleschrift voor blinden en zeer slechtzienden wereldwijd onmisbaar en onvervangbaar.
Om de grote betekenis van braille ten opzichte van andere aangepaste leesvormen goed te begrijpen, moeten wij ons verdiepen in nuances. Persoonlijk is er is voor mij een wereld opengegaan sinds ik in juni 2005 beschermvrouwe werd van de NLBB, na het van Prinses Juliana te hebben overgenomen (zoals u weet herdenken wij dit jaar ook haar geboorte, 100 jaar geleden). Mijn contacten en gesprekken met slechtzienden zijn verrijkend, inspirerend en altijd leerzaam. Zo had ik een aantal jaar geleden een gesprek met een bestuurslid van de NLBB. Wij hadden het over de voortgang van luisterend lezen. "Geen enkel bezwaar daartegen," zo zei hij. In tegendeel. "Maar," zo legde hij uit: "luisterend lezen kan nooit het braille vervangen. Want alleen braille stelt je in staat om geheel zelfstandig en niet door de interpretatie van een ander informatie tot je te nemen." Ik had daar niet bij stil gestaan...
Zoals een andere braillelezer het omschrijft in een onderzoek van de NLBB: "ik heb een schrijnende behoefte aan lezen met mijn vingers, zodat ik aan woorden die ik voel persoonlijk inhoud kan geven."
Wij zullen het er allemaal over eens zijn: gesproken taal is niet gelijk aan geschreven taal. Ik begrijp dan ook heel goed de uitspraak van een braillelezer die zegt dat een leven zonder braille voor hem in feite een vorm van analfabetisme zou betekenen. Dit geeft aan hoe belangrijk het is voor visueel gehandicapten om voldoende toegang te hebben om in hun behoefte aan literatuur, lectuur en informatie te voorzien, ook in brailleschrift. Het Loket aangepast-lezen, gefinancierd door het Ministerie van OCW, vervult hierin een belangrijke taak.
Nieuwe ontwikkelingen in het braille
Braillelezers beschikken gelukkig steeds meer over scanners, brailleleesregels en brailleprinters voor individueel gebruik in werk- of thuissituatie. Dit bevordert zelfredzaamheid en de mogelijkheden om mee te doen.
Op het vlak van technologie en innovatie maakt het braille belangrijke ontwikkelingen door. Dankzij het internet en de moderne technologie is voor veel blinden en slechtzienden de wereld nog verder open gegaan. Via prikpen en reglette, brailletypemachine, computer met brailleprinter naar het lezen van het hybride boek, waarbij de tekst zowel op het scherm verschijnt en tegelijkertijd in gesproken vorm te beluisteren valt. Daarnaast komen steeds meer bronbestanden van boeken via de uitgevers in digitale vorm beschikbaar, zodat de braillelezer deze boekbestanden met een softwareprogramma op de computer kan lezen met behulp van de brailleleesregel. Hierdoor wordt de schriftelijke communicatie voor braillelezers toegankelijk en beschikbaar. En er bestaat nu zelfs een braille GPS systeem! Had Louis Braille dit ooit durven dromen?
Een paar afsluitende woorden
Louis Braille heeft het mogelijk gemaakt dat wereldwijd, visueel gehandicapten in staat zijn zelfstandig lectuur en informatie tot zich kunnen nemen, in een samenleving die doorgaans is ingesteld op mensen die kunnen zien.
Wij kunnen het dus niet voor lief nemen dat alleen luisterend lezen een uitkomst biedt voor mensen met een leeshandicap. Zoals een braillelezer het formuleert: "Ik ben visueel ingesteld, daar bedoel ik mee dat alles wat via mijn vingers naar mijn hersens gaat, ook het meest beklijft." En een ander omschrijft het pakkend met: "Braille is mijn eerste taal."
Het gaat uiteindelijk om onbeperkt lezen in een samenleving zonder beperkingen voor blinden en slechtzienden, zodat een beperking geen handicap hoeft te zijn. Zoals ik al zei, gelijkheid is één van de kernwaarden van onze samenleving.
Ik hoop dat het Louis Braillejaar 2009 naast informatief ook een inspirerend platform zal zijn: om in heel Nederland ons bewustzijn te vergroten zowel over hoe het is om uitgesloten te zijn van essentiële communicatiestromen, èn wat er mogelijk en nodig is om dit tegen te gaan. Ik wens alle betrokkenen bij dit bijzondere Louis Braillejaar 2009 een constructieve samenwerking, daadkracht en succes.