Braille Congres in Leipzig, september 2011
|
Braille Congres in Leipzig, september 2011, door Tonny van Breukelen Van 28 september tot en met 30 september organiseerde de Duitse Bibliotheek voor de Blinden in Leipzig www.dzb.de onder auspiciën van de World Blind Union (WBU) een braillecongres in Leipzig: World Congres Braille21, Innovations in Braille in the 21st Century. Deze voormalige Oost-Duitse stad bleek een prima keus. Niet alleen omdat er een goed functionerende bibliotheek voor mensen, die anders lezen dan met de ogen, gevestigd is maar zeker ook vanwege de mooie oude, vooral na de ‘Wende’ gerestaureerde binnenstad. Maar er was veel meer. Het congres vond plaats in de universiteit, die bewaakt werd door een standbeeld van de in Leipzig geboren Gottfried Leibniz, een van de grootste geleerden op het gebied van de wis- en natuurkunde, filosofie en de staatskunde. die het Europa van de zeventiende eeuw gekend heeft. Aan het congres ging een dag vooraf die speciaal bestemd was voor blinde en slechtziende scholieren en mensen in opleiding uit Duitsland. Overigens was iedereen er welkom. Op deze dag kregen drie workshops onze volle aandacht. Een kennismaking met braille, een lesje snel braillelezen, en een lezing over apparaten van Apple zoals de i-phone en de i-pad en de i-pod in combinatie met braille. De kennismaking was eigenlijk niet nodig maar toch … . Dat de letters verdeeld kunnen worden in drie groepen: A tot en met J, K tot en met T en U tot en met Z was nieuw voor ons. Het snellezen vergde nogal wat inspanning. De teksten die rap gelezen konden worden waren in Duits kortschrift. Dus ironisch genoeg ging mijn tempo alleen omlaag. Toch leerden we enkele trucs. Probeer eens in een brailletekst snel, door scannen met de vingers bepaalde woorden eruit te halen. Of zoek, niet met behulp van intensief lezen, maar heel globaal de structuur van een tekst op. Als een woord niet direct duidelijk is dan maakt het soms niets uit als je eroverheen leest. Uit de context blijkt vaak wel wat er staat. En dat snellezen echt alleen met twee handen kan dat wisten we wel, maar breng het eens in de praktijk! Het was een troost dat er veel workshopdeelnemers waren die met één hand lazen. Na deze eerste dag, een eenvoudige warming-up, stortten we ons op woensdag in het braillebad. Uit het volle programma was het lastig kiezen. In totaal waren er 68 lezingen (steeds 4 parallel), 6 workshops en 4 paneldiscussies. Hieronder volgt een korte impressie van een aantal voordrachten die we bijwoonden. Braille leren is leuk ’Vertelde een enthousiaste medewerker van een fabrikant van leesregels. Hij combineerde letters met muziek. Zou braille op deze manier werkelijk beter beklijven? Een bevlogen docente uit Australië ontwikkelde een methode voor het leren van Braille door ouderen. Waar het op aankomt is liefde! Liefde voor de leerlingen, en ook liefde voor de tekst. Dat laatste is niet altijd noodzakelijk omdat veel Australische blinden en slechtzienden slechts braille leren om hun zelfstandigheid te vergroten. Dat wil zeggen dat ze braille gebruiken als label op allerlei artikelen in huis. Ze schrijven korte notities zoals boodschappenlijstjes. De methode is vooral gebaseerd op herhaling en oefening. Niets nieuws dus maar wel gaf ze waardevolle tips. Bij voorbeeld, begin met het ontwikkelen van de tastzin met gewone karweitjes zoals het schillen van aardappelen en het schoonmaken van groenten. Omdat de verwachtingen van ouderen vaak te hoog gespannen zijn is het zinvol samen met de leerling de realiteit onder ogen te blijven zien. Braille kunnen velen leren, het herkennen van de letters gaat vaak snel. maar dan …...Het belangrijkste is oefening, heel veel oefening en dat vraagt om geduld. In ontwikkelingslanden is braille eigenlijk nog belangrijker dan in het rijke westen. Immers, de vele elektronische spraakhulpmiddelen vragen om een goede infrastructuur legde een blinde man uit Ghana uit. Reglettes, braillemachines en papier kunnen in alle uithoeken van het land worden gebruikt. De stroom die nodig is om moderne hulpmiddelen te laten werken meestal niet. Daarbij komt dat leesregels en computers voor de Ghanezen niet te betalen zijn. Een continentgenoot uit Ethiopië uitte zijn zorg over de desinteresse van blinden en slechtzienden in Ethiopië voor braille. Vele jongeren vinden het ouderwets. Braille is niet flitsend genoeg. Ze gebruiken liever cassetterecorders met een oortje. Dan hoor je erbij!! Dat de techniek de Afrikaanse apparaten in de steek laat bleek uit het oorverdovende geruis en gekraak dat er aan het begin van de lezing uit de computer van de Ethiopiër kwam. Hij kreeg het apparaat niet meer aan de praat. Zijn eerste woorden luidden: ‘duidelijker kan het nut van braille niet aangetoond worden.’ De RNIB, de Britse vereniging van blinden en slechtzienden, verzorgde een flink aantal lezingen. Een onderzoek naar de achtergronden van braillegebruikers wees uit dat de gemiddelde leeftijd van braillelezers zeventig jaar is. Tot op hoge leeftijd kan men braille leren maar velen gebruiken braille, evenals de Australiërs, in huis voor het herkennen van cd’s, levensmiddelen en andere zaken. Er is slechts een kleine groep die ook boeken leest. De situatie in Groot Brittannië is vergelijkbaar met die in veel westerse landen. Interessant was een studie naar de mogelijkheid om vooraf te bepalen of mensen fysiek (dus tactiel) in staat zijn braille te leren. Met name ook van belang voor diabetici. De conclusie is dat er ongetwijfeld mensen zijn die geen braille kunnen leren maar dat doorzettingsvermogen veel fysieke beperkingen kan overwinnen. Hilariteit veroorzaakt een presentatrice die beweerde dat braille onmisbaar is voor het ordenen van zaken en voor time management. Hoe kan je regelmaat aanbrengen in het leven van iemand met een visuele beperking. Zij probeerde antwoord te geven op de vraag: hoe orden ik de chaos die is ontstaan nadat ik slechter ging zien? Deze goedziende vrouw was de enige die haar lezing uit liet lopen. Het slot ging verloren in een gedreun van binnenkomende en weggaande voeten van congresgangers die van zaal wisselden. We bezochten de lezingen van twee landgenoten. De eerste , een grafische vormgever, zette aan het denken. Braille als kunstwerk? Natuurlijk, een aantal kunstwerken kan men ontdekken door ze met de handen te bekijken. Maar kunst speciaal voor blinden en zeer slechtzienden, in braille? Een boek heeft een omslag met een voorstelling en meestal is het in kleur. Een speciaal door de uitgever gekozen lettertype moet de aandacht trekken. Waarom zijn brailleboeken zo saai? Is het niet heerlijk om eens iets anders dan die puntjes van hard papier onder de vingers te voelen? De Nederlandse presentator van Dedicon zou er wel antwoord op hebben: dat is veel te duur. Over kosten ging het niet tijdens zijn lezing. Wel over de mogelijkheid om brailleboeken te bestellen op aanvraag. Dat klinkt luxe maar dat is het niet helemaal. De boeken, die omgezet worden in daisy, kunnen op aanvraag gebrailleerd worden. Echter, dat geldt alleen tot aan de jaarlijkse limiet. Als die is bereik. is het wachten tot volgend jaar. Ook hier leerden we nog iets nieuws: Nederlandse brailleboeken worden gecorrigeerd in India en dat is dan wel weer vanwege de lagere kosten. Verder kunnen door samenwerking met Vlaanderen ook weer zo’n 50 extra brailletitels verschijnen. Op vrijdag, de laatste dag, kregen drie meer algemene onderwerpen onze bijzondere aandacht. Gepresenteerd door drie volledig blinden, die mede door het gebruik van braille, de top in wereldwijd opererende organisaties konden bereiken. We luisterden naar de chairman van de RNIB die zich afvroeg of Braille zal overleven. Het antwoord was JA, maar wel onder een aantal voorwaarden die deels door technologische ontwikkelingen kunnen worden opgelost, zoals:
De stand van zaken met betrekking tot het verdrag van de Verenigde Naties voor de rechten van de mens met een beperking werd toegelicht door Ron McCollum, hij is lid van de commissie die de rapporten die landen moeten maken over de voortgang van invoering van de conventie moet beoordelen. Overigens heeft Nederland, in tegenstelling tot vele andere West- Europese landen, dit verdrag nog steeds niet geratificeerd. Tenslotte, Maryanne Diamond, de voorzitter van de WBU, bracht een voortgangsrapportage over het verdrag inzake de uitwisseling van boeken tussen blindenbibliotheken. Hiervoor is het nodig dat er uitzonderingen komen op het copyright. Een lange en moeizame weg. De paneldiscussie over de noodzaak van brailleaanduidingen op medicijnen en levensmiddelen leverde enthousiaste reacties op. In Japan liggen er al pakken melk en flessen sap met brailleaanduidingen, of zijn het pictogrammen, in de schappen. Tevens bleek dat standaardisering niet eenvoudig is. Denk aan een afkorting van bijvoorbeeld procent in de verschillende talen. Vaak staat er pc maar in het Duits zou het pz moeten zijn. Dit verslag is niet compleet zonder de vermelding van de winnaar van de braille-award 2011. De Zweedse bibliotheek voor gesproken boeken en braille won de hoofdprijs voor hun werk aan Portable Embossing Format (PEF), een data format (te vergelijken met pdf) voor braille boeken en documenten. Zie voor meer info http://pef-format.org/ Terecht? Daar kun je over twisten maar een begrijpelijke keuze als een belangrijk criterium “goedkoop” is. Het Poolse lichtgewicht minileesregeltje (Braillepen 12) is ook niet te versmaden en wat denkt u van de mogelijkheid om kleding te bestellen met ingestikte braille-etiketten met daarop geborduurd wat u maar wilt, zoals bij voorbeeld de kleur? Veel echt nieuwe ontwikkelingen ontdekten we in Leipzig niet. Maar het congres heeft ons wel weer wakker geschud. Want het is overduidelijk: braille is voor hen die zelfstandig willen functioneren onmisbaar. Tonny van Breukelen Gerard Versseput De RNIB zal de lezingen binnenkort op haar site www.rnib.org.uk zetten, in het voorjaar 2012 worden de lezingen door de organisator gepubliceerd. |
|||